Seiglan í framlínu - landsliðið sem heldur stöðunni

Þótt rauða viðbúnaðarstigið sé formlega skilgreint hjá Landspítala er vandinn ekki einungis þar. Þvert á móti. Álagið liggur yfir allt heilbrigðiskerfið og birtist með mismunandi hætti eftir þjónustustigum. Í endurhæfingu og öldrunarþjónustu, í heimahjúkrun þar sem verkefnin þyngjast, á heilsugæslunni, á heilbrigðisstofnunum utan höfuðborgarsvæðisins og Sjúkrahúsinu á Akureyri. Í þessari mynd er Landspítali ekki undantekning heldur sá staður þar sem kerfisvandinn birtist skýrast. Þar heldur landsliðið í seiglu og umönnun þjónustunni gangandi oft við aðstæður sem enginn myndi telja eðlilegar til lengdar.

Kerfið stendur af því fólkið mætir

Og nú hefur inflúensan bæst við. Hún eykur fjölda innlagna, lengir legutíma og eykur hjúkrunarþörf á sama tíma og starfsfólk veikist sjálft. Kerfi sem þegar starfar við hámarksálag hefur lítið sem ekkert svigrúm til að taka við þessum aukna þunga. Þetta er ekki óvænt þróun heldur fyrirsjáanleg. Samt heldur heilbrigðiskerfið áfram að fúnkera vegna þess að starfsfólk sem þarna starfar sýnir fagmennsku, seiglu og ábyrgð við krefjandi aðstæður. Hér er ekki skortur á hæfni eða vilja, heldur kerfi sem reiðir sig í auknum mæli á að ofnýta mannauðinn. Það getur gengið í einhvern tíma, en ekki endalaust.

Í þessari stöðu gegna sjúkraliðar lykilhlutverki. Þeir bera uppi daglega umönnun og nærhjúkrun, tryggja samfellda þjónustu og halda utan um verkefni sem ekki verða sett á bið. Hvort sem er á sjúkrahúsum, í heimahjúkrun eða í öldrunarþjónustu. Að umbuna þeirri ábyrgð með skýrri starfsþróun, raunverulegri viðurkenningu á sérhæfingu, bættum starfsskilyrðum og stöðugleika í starfi er ekki aðeins réttlætismál. Það er skynsamleg fjárfesting í stöðugleika kerfisins.

Inflúensan gerir ekki upp á milli deilda

Pestin gerir ekki upp á milli fólks, og inflúensan spyr ekki um starfslýsingar, vaktaplön eða jóladagskrá. Hún mætir einfaldlega. Hún hefur gert það og lætur ekki skrifstofu félagsins í friði. Við reynum þó að halda áfram að svara félagsmönnum, skrifa erindi og funda, með hóstasaft og paratabs innan seilingar. Og vinnum af sama raunsæi og sjúkraliðar sýna á hverjum degi, verkin þurfa að klárast, svo hvílum við okkur þegar færi gefst. Þetta er kannski lýsandi fyrir stöðuna í heild. Kerfið stendur ekki af því að það sé vel mannað eða vel skipulagt, heldur af því að fólk lætur sig ekki vanta.

Þegar rautt viðbúnaðarstig varir svona lengi missir það gildi sitt sem skýr viðvörun. Þá stendur eftir spurningin hvað gerum við þegar neyðarástand er orðið hluti af daglegum rekstri. Sú spurning leiðir beint að kjarna málsins. Nú er ekki lengur svigrúm til að fresta ákvörðunum.

Stefna um mönnun í heilbrigðiskerfinu liggur fyrir. Hún var kynnt í haust og þar er margt vel hugsað og í rétta átt. En stefna sem ekki er studd fjármagni og framkvæmd missir afl sitt. Innleiðingin gengur of hægt miðað við stöðuna á gólfinu og kerfið hefur ekki svigrúm til að bíða eftir betri tímum. Þetta er því augnablik sem kallar bæði á yfirvegun og hraða. Áformin eru að stórum hluta til staðar en nú þarf að hrinda þeim í framkvæmd. Það krefst þess að innleiðingu verði flýtt að sett verði raunhæf tímabundin úrræði til að létta á framlínunni og að fjármögnun fylgi ábyrgðinni. Sérstaklega þarf að styrkja endurhæfingu og öldrunarþjónustu því þar ræðst hvort bráðaþjónustan nær að halda jafnvægi.

Rautt stig á ekki að festa sig í sessi. Þegar það varir svo lengi er boðskapurinn skýr. Vandinn liggur ekki í skorti á viðbrögðum heldur í skorti á framkvæmd. Enn er svigrúm til að snúa þróuninni við styðja við heilbrigðiskerfið og tryggja sjúklingum samfellda og örugga þjónustu. En það verður aðeins gert með því að horfast í augu við einfaldan sannleika. Starfsfólkið er kerfið. Án þess er engin þjónusta engin samfella og ekkert öryggi. Að hlúa að þeim sem skipa landsliðið í seiglu og hjúkrun er því ekki viðbót heldur forsenda.

Góða helgi og farið vel með ykkur!